Online EMDR in de praktijk

Online EMDR. Een onderwerp waar veel vragen over zijn, maar ook nieuwsgierigheid. Hoe gaat dat nou in zijn werk? Werkt het? En Hoe? Is het wel verantwoord? Wat vinden cliënten er van? Een hoop vragen waar psycholoog Sara Helmink van Psychologiepraktijk Helmink antwoord op kan geven.

Sara Helmink
Sara Helmink
Online GZ-psycholoog (Psychologiepraktijk Helmink)

Geheel online behandelen, dus ook EMDR

In 2017 emigreerde Sara Helmink naar Valencia, een droom van haar en haar vriend. Sindsdien past ze beeldbellen toe in haar praktijk. De eerste jaren reisde zij op en neer naar Nederland om cliënten ook fysiek te zien. Sinds januari 2020 behandelt ze geheel online. Op het gebied van online EMDR is ze gaan pionieren. Maar regelmatig vraagt zij zich af of het wel oké is wat ze doet. ‘Lopen mijn cliënten en ik risico’s?’

Online EMDR is wél verantwoord

Noodgedwongen en vanuit haar behandelhart is Sara op zoek gegaan naar wetenschappelijke onderbouwing over EMDR met beeldbellen. Er blijkt vrijwel niets te vinden. Ondertussen doet ze veel ervaring op met beeldbellen. Een goed gesprek met een collega verandert haar mindset, waardoor ze het aandurft om online EMDR in te zetten. Hierbij houdt ze de uitspraak van haar collega Tim Wind in gedachte: “Je doet exact hetzelfde met beeldbellen, maar in een andere modaliteit. Het werkingsmechanisme blijft hetzelfde”. Ofwel: doordat EMDR een evidence based behandelmethode is, ben je ook met online behandelen verantwoord bezig.

"Doe het, en merk op dat het werkt. Vertrouw op het werkingsmechanisme. Benut je eigen flexibiliteit en creativiteit tijdens de behandeling."

Sara Helmink

Onderzoek naar online EMDR: goede voorlopige resultaten

Sinds 2015 heeft Sara haar eigen praktijk. Ze werkt samen met Kolibrie Psychotherapie en vanaf 2019 werkt ze ook voor een deel bij DiSofa Online Therapie. Sara heeft meegewerkt aan de onderzoeksopzet en participeert in het onderzoek naar online EMDR dat DiSofa uitvoert. De voorlopige resultaten zijn veelbelovend (zie website). Cliënten knappen op en hebben gemiddeld 1,9 sessies nodig om een significante daling op de traumavragenlijst PCL-5 te behalen (33,5 na afloop en 40 punten bij follow-up na 1 maand).

Twee harde voorwaarden

Sara ziet twee harde voorwaarden voor beeldbel-therapie, namelijk: een goede internetverbinding en een positieve uitkomstverwachting van de cliënt. Wanneer de verbinding zwak is, kan dat problematisch worden voor een goed gesprek. Op dit soort momenten schakelt Sara over op de telefoon. Hierbij laat ze het beeld wel aanstaan. Dit gebeurt echter maar bij ongeveer 1% van haar cliënten.

De cliënt mag een beetje koudwatervrees overwinnen en daar kun je ook bij helpen, maar niets is goed voor iedereen. Als de cliënt het niet zit zitten, dan is dat ook oké. Leeftijd blijkt niet altijd een voorbode te zijn; zo heeft Sara een cliënt van 70 behandeld via beeldbellen. Het is van belang dat de cliënt blijk geeft van vertrouwen of nieuwsgierigheid naar online werken. Er moet bereidheid zijn om een beetje online ongemak aan te gaan.

"Klungelen met de verschillende programma’s hoort er bij. Daar mild over zijn naar jezelf en de cliënt helpt enorm."

Sara Helmink

Praktische tips

Wil je starten met online EMDR? Sara heeft nog een aantal praktische tips voor online behandelen in het algemeen en specifiek voor online EMDR:

Tips online EMDR en beeldbellen

Tips voor online EMDR
  • Het standaardprotocol EMDR is goed te gebruiken in de online toepassing.
  • Sara zit zelf op ongeveer 70cm van de camera en beweegt haar hand op ongeveer 50cm van de camera. Als je te dicht bij de camera zwaait is de beweging niet goed te  te volgen.
  • De instructie dat de behandelaar buiten beeld zit lijkt online minder prettig. Sara zit zelf wel in beeld. Dit is natuurlijker, minder krampachtig en de cliënt kan op deze manier beter contact houden om zich gesteund te voelen.
  • Probeer de cliënt zo te positioneren dat je het gezicht en een stukje van het bovenlichaam goed ziet zonder al te veel tegenlicht.
  • Blijf met de vinger in beeld, zoek de randen op van de camera maar ga er niet buiten. Dit is rustiger voor de cliënt. Het vergt even wat oefening, probeer het een keer uit met een collega.
  • Less is more, veel tools zijn niet nodig. Je kunt prima uit de voeten met de technieken die je normaal gesproken ook in de behandelkamer gebruikt.
  • In heb begin heeft Sara ook auditieve stimulatie aangeboden met klikjes. Maar na verloop van tijd merkte ze dat oogbewegingen en de butterfly hug (het tappen van de schouders) makkelijker aan te passen zijn en is ze vooral deze twee vormen van duale aandacht stimulatie gaan gebruiken.
  • Online EMDR is ook mogelijk via de telefoon. Denk dan na over het gebruik van de butterfly hug in plaats van de oogvolgmethode.
  • Sara maakt steeds meer gebruik van de butterfly hug techniek, cliënten kunnen de beweging ook gebruiken in situaties buiten de behandeling.
  • Bij te veel haperingen gaat Sara voor het geluid over naar de telefoon, het beeld blijft daarbij wel aan staan. Maak je niet druk over haperingen, haperingen zijn extra belastend voor het werkgeheugen.
Tips voor beeldbellen in het algemeen
  • In het begin is beeldbellen een kwestie van ontdekken en soms wat onwennigheid. Blijf als behandelaar rustig en zoek naar een oplossing.
  • Maak praktische afspraken met de cliënt. Bijvoorbeeld: wat doen we als de verbinding wegvalt, ik bel jou om contact op te nemen etc.
  • Vraag cliënten om de telefoon of laptop aan de oplader te doen tijdens het gesprek of goed op te laden van te voren.
  • Is er sprake van een echo in het gesprek? Maak gebruik van een koptelefoon of oortjes.
  • Werk AVG-proof, dus niet met WhatsApp, Skype en Facetime. Er zijn vele alternatieven. Op de website van de autoriteit persoonsgegevens vind je veel informatie.

Online groepstherapie

Nu Sara een aantal jaren ervaring heeft met beeldbellen en online EMDR kijkt ze naar een volgende stap. Zo is ze aan het nadenken over online groepstherapie. Ze merkt dat cliënten nu al linkjes naar interessante artikelen toesturen via de chat met daarbij andere cliënten in gedachten. Het staat in de kinderschoenen, maar het is zeker een onderdeel dat ze verder wil ontdekken.

Sara Helmink EMDR

Waarde voor de Basis GGZ

Online EMDR heeft op meerdere manieren toegevoegde waarde. Het draagt bij aan de toegankelijkheid van de Basis GGZ. Je bereikt ook de mensen die minder makkelijk naar een fysieke afspraak gaan. Het creëert een veilig gevoel doordat cliënten in hun eigen omgeving zitten. Sara merkt daarnaast op dat er tussen sessies door sneller contact is tussen cliënt en behandelaar door middel van chatberichten. Tot slot ziet ze een gelijkwaardigere relatie ontstaan tussen cliënt en behandelaar omdat er bij elkaar binnen gekeken wordt.